POLSKIE MALARSTWO XIX WIEKU

W sztuce romantyzm oznacza postawę ideową opartą na wierze w ludzki geniusz i szukającą ucieczki od najciekawszych teraźniejszości w odległych w czasie i przestrzeni cywilizacjach oraz w zwrocie do natury. W  plastyce postawa ta wyraziła się głównie w wielkiej swobodzie formalnej w wprowadzeniu nowej tematyki inspirowanej zarówno współczesnymi wydarzeniami, jak też dotychczasową historią ludzkości, w wysuwaniu na pierwszy plan indywidualności twórczej artysty. Około 1820 r głównie we Francji, romantycy zaczynają gwałtownie atakować klasyczne ideały dotychczasowego malarstwa. Walka romantyków z klasykami rozgrywa się na trzech płaszczyznach: tematu, metody twórczej i formy artystycznej. Przemiany w tematyce malarstwa były dwojakiego rodzaju. Pierwszy z nich polegał na kontynuowaniu starego sposobu ujmowania tematów i wypełnianiu go nową treścią, drugi na podejmowaniu tematów nowych, do tej pory w malarstwie nie znanych.

Scenom religijnym lub mitologicznym nadaje się teraz nową polityczno-społeczną treść. Przestaje istnieć hierarchia tematów. Jeden z romantyków wyznaje: “malujemy bogów i madonny, bohaterów i chłopów, tak jak budujemy po grecku, po bizantyjsku, po mauretańsku, gotycku, florencku a la renaissance, rokokowo”.

W Polsce wielką zasługą romantyzmu było wprowadzenie na szeroką skalę nowej tematyki. Malarstwo starało się przedstawić przemiany społeczne zachodzące w życiu polskiego narodu oraz walki narodowowyzwoleńcze. Tematem malarstwa rodzajowego stawało się życie nie tylko szlachty, lecz wszystkich warstw społecznych, a w szczególności stanu włościańskiego. Wykształciło się również bardzo istotne dla naszej sztuki malarstwo batalistyczne oraz biegunowo różne, pełne nastroju malarstwo pejzażowe.
Na pozycjach romantycznych znaleźli się uczniowie J.Norblina: Aleksander Orłowski i Michał Płoński. Orłowski łączył w swej twórczości bystrość obserwacji realisty z temperamentem romantyka. Rysował bitwy, sceny rodzajowe, zabawy w karczmach, targi, zaprzęgi, traktując obrane przez siebie tematy bardzo wrażliwie, rzucając je na papier swobodną kreską, podkreśloną niekiedy barwną plamą. Rysunki i obrazy Orłowskiego przeciwstawia się konwencjonalnym treściom zawartym w statycznych płótnach klasyków i jest wyrazem nowej postawy w malarstwie polskim.
najwybitniejszym malarzem romantyzmu polskiego był Piotr Michałowski. Posiadał wszechstronne wykształcenie, a malarstwo uprawiał nieco na uboczu swych licznych zajęć. W portretach najbliższej rodziny zawarł potężny ładunek prawdy psychologicznej (Portret córki na koniu), podobnie jak we wspaniałych studiach głów wieśniaków (np. Seńko i Żydów). W twórczości Michałowskiego szczególnie godna uwagi jest seria obrazów przedstawiająca epopeję napoleońską, kreująca artystę na najwybitniejszego przedstawiciela naszego nurtu malarstwa batalistycznego (Samosierra).

W sztuce polskiej XIX w rozwijającej się w trudnych warunkach politycznej niewoli, przypadł ważki udział w kształtowaniu świadomości narodowej. Uczestnicząc w europejskim nurcie przemian artystycznych zachowa ona swoistość procesu rozwojowego. Ambicje zmierzające do unarodowienia sztuki, jej patriotyzm, mocne pierwiastki realizmu i szczególna przy tym popularność malarstwa historycznego mają swe podłoże w nie wygasających dążeniach narodowowyzwoleńczych.
Druga poł. XIX w  przyniosła prawdziwy rozkwit polskiego malarstwa. Szereg wybitnych indywidualności tego okresu otwiera malarz scen historycznych i przede wszystkim znakomity portrecista Henryk Rodakowski. Artysta zdobył rozgłos europejski  za wystawiony w 1852 r w salonie paryskim Portret gen. Dembińskiego. Dwaj młodzi artyści warszawscy:Józef Pankiewicz i Władysław Podkowiński obejrzeli w Paryżu ekspozycję Moneta stała się dla nich momentem decydującym o ich dalszej drodze twórczej. Po powrocie do Warszawy, artyści zaprezentowali swój dorobek wystawiając w styczniu 1890 roku w salonie krywulta w Hotelu Europejskim oraz w marcu w salach towarzystwa zachęty sztuk pięknych, gdzie Pankiewicz zaprezentował Targ na kwiaty. Krytyka tych pokazów, spowodowała nie dopuszczenie następnych obrazów impresjonistycznych na salony Zachęty.Rozgorzała wówczas trwająca kilka lat szeroka dyskusja prasowa, w której zabrali głos niemal wszyscy krytycy tego czasu.

Pośród licznych, początkowo negatywnych głosów nie brakło i zwolenników impresjonizmu, z różnych zresztą pozycji, odkryte przezeń nowe możliwości interpretowania świata. Sztuka młodej polski jest zagadnieniem niezmiernie złożonym i trudnym. Był to okres dużej swobody twórczej. Jedno z główny haseł tego czasu, umieszczone jako motto nad gmachem wiedeńskiego towarzystwa “secesja”, brzmiało: “każdej epoce jej sztuka, sztuce – wolność”. ta właśnie wolność dała szansę równoległemu rozwojowi różnych kierunków artystycznych, niekiedy zazębiających się, to znów pozornie niezależnych, a nawet kontrowersyjnych.
Okres młodej polski obejmuje około 20 lat sztuki i kultury polskiej, między rokiem 1895 i 1914 . Za okres najaktywniejszy uważa się lata 1895-1907.  Oczywiście dat tych nie należy traktować mechanicznie. W sztuce tego okresu występują początkowo elementy tradycyjne, jak realizm i impresjonizm, a przy końcu tendencyjnie nowoczesne, jak formizm.
Sztukę okresu młodej polski można podzielić na dwie podstawowe fazy, określane jako medernizm i ekspresjonizm. Jako kryterium podziału przyjęto tu problem stosunku człowieka do natury. Moderniści sądzili, że natura jest źródłem piękna, harmonii, a tym samym źródłem sztuki i że należy jej się podporządkować przez intuicyjne z nią połączenie. Ekspresjoniści – przeciwnie, negowali sens poddawania się naturze uważając, że źródłem sztuki jest człowiek i jego doznania psychiczne, a natura liczy się o tyle, o ile jest zdolna pomóc wyrazić uczucia człowieka. Tak więc upraszczając, przyjąć musimy, że kierunkiem dominującym w końcu XIX , był modernizm, że ekspresjonizm zapanował dopiero po 1900 r.

Dodaj komentarz

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

WordPress.com Logo

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Twitter picture

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

Follow

Otrzymuj każdy nowy wpis na swoją skrzynkę e-mail.

%d bloggers like this: